Melatonina: co to jest, kiedy się wydziela i co na nią wpływa

Dlaczego o 23:00 oczy same zaczynają się zamykać, a po godzinie spędzonej na TikToku sen nagle gdzieś znika? Duże znaczenie ma melatonina, czyli hormon, który wieczorem przekazuje organizmowi informację, że nadeszła noc. Wyjaśniamy, co to jest melatonina, gdzie powstaje, kiedy się wydziela, o której godzinie jej poziom jest najwyższy oraz co może zaburzać naturalny rytm melatoniny i snu.
Co to jest melatonina i za co odpowiada?
Melatonina to hormon produkowany przede wszystkim przez szyszynkę, niewielki gruczoł znajdujący się w mózgu. Informuje organizm, że zrobiło się ciemno, dlatego często określa się ją jako hormon ciemności, a potocznie także hormon snu.
Melatonina nie działa jak klasyczny środek nasenny i nie „wyłącza” człowieka. Jest jednym z ważnych elementów regulujących rytm dobowy, czyli wewnętrzny zegar biologiczny związany między innymi z porami snu i czuwania.
Jak powstaje melatonina w organizmie?
Punktem wyjścia do produkcji melatoniny jest tryptofan, aminokwas dostarczany wraz z pożywieniem. Z tryptofanu powstaje serotonina, a po zapadnięciu zmroku szyszynka wykorzystuje ją do syntezy melatoniny.
Cały proces jest kontrolowany przez główny zegar biologiczny znajdujący się w podwzgórzu. Otrzymuje on z siatkówki oka informacje o natężeniu światła. Gdy jest jasno, produkcja melatoniny pozostaje ograniczona. Kiedy robi się ciemno, jej wydzielanie stopniowo rośnie.
Kiedy wydziela się melatonina?
Melatonina jest wydzielana przede wszystkim po zmroku. Jej poziom zaczyna rosnąć zwykle około 1,5-3 godziny przed typową porą snu, pozostaje podwyższony przez noc, a najwyższe wartości osiąga w godzinach nocnych.
| Pora dnia | Poziom melatoniny |
| Dzień | Niski |
| Wieczór i zmierzch | Stopniowo wzrasta |
| Około 2:00-4:00 | Wysoki poziom nocny |
| Świt i poranek | Stopniowo spada |
Zimą okres ciemności jest dłuższy niż latem, dlatego również sygnały świetlne docierające do naszego zegara biologicznego wyglądają inaczej. To jeden z powodów, dla których listopadowy poranek o 7:00 może być odczuwany zupełnie inaczej niż lipcowy.
Jak wydzielanie melatoniny zmienia się z wiekiem?
Naturalny rytm melatoniny rozwija się już w pierwszych miesiącach życia. W okresie dojrzewania jego faza przesuwa się na późniejsze godziny, natomiast wraz z wiekiem nocny szczyt melatoniny stopniowo się zmienia.
Dlatego nastolatek, który o 22:00 nadal nie czuje senności, niekoniecznie po prostu „nie chce spać”. Jego zegar biologiczny może działać nieco później niż zegar osoby dorosłej.
Znaczenie ma również ekspozycja na światło wieczorem. Dzieci i młodzież często spędzają przed ekranami dużo czasu właśnie w godzinach, gdy organizm zaczyna przygotowywać się do nocy.
Co wpływa na produkcję melatoniny?
Jednym z najważniejszych czynników wpływających na wydzielanie melatoniny jest światło, szczególnie światło niebieskie. Rejestrują je specjalne komórki siatkówki zawierające melanopsynę, które przekazują informacje dalej do zegara biologicznego.
Dlatego jasny ekran smartfona tuż przed snem nie jest dla mózgu obojętny.
Na naturalny rytm melatoniny wpływają również:
- Kawa i napoje z kofeiną. Kofeina może pozostawać w organizmie przez wiele godzin. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „Kawa a sen: ile godzin przed snem najlepiej nie pić kofeiny”.
- Nieregularne godziny snu. Praca zmianowa, późne wstawanie w weekend czy częste zmiany stref czasowych mogą przesuwać zegar biologiczny.
- Zbyt mało światła dziennego. Jasny poranek jest dla organizmu ważnym sygnałem pomagającym odróżnić dzień od nocy.
- Alkohol i późna, obfita kolacja.
- Intensywny wieczór. Służbowe wiadomości, powiadomienia i kolejne krótkie filmy sprawiają, że trudno wyraźnie oddzielić aktywny dzień od odpoczynku. Kilka pomysłów znajdziesz w artykule „Jak zmniejszyć napięcie emocjonalne po intensywnym dniu?”.
Jak naturalnie wspierać prawidłowy rytm melatoniny? 5 kroków
- Staraj się kłaść spać i wstawać o podobnych godzinach również w weekend.
- Rano korzystaj ze światła dziennego, najlepiej przez co najmniej 15-30 minut.
- Około godzinę przed snem ogranicz korzystanie ze smartfona i komputera albo ustaw cieplejszą barwę ekranu.
- Wieczorem wybieraj cieplejsze, mniej intensywne oświetlenie, a sypialnię zaciemnij i zadbaj o komfortową temperaturę.
- Intensywne treningi planuj wcześniej, pozostawiając kilka godzin na spokojne zakończenie dnia.
Ciekawe fakty o melatoninie
- W 1958 roku dermatolog Aaron Lerner wyizolował melatoninę podczas badań nad szyszynką. Nazwa związana jest z greckim słowem „melas”, oznaczającym kolor czarny.
- Melatonina jest bardzo starą ewolucyjnie cząsteczką sygnałową. Występuje nie tylko u ludzi i zwierząt, ale także u roślin oraz niektórych mikroorganizmów.
- U wielu zwierząt długość nocnego wydzielania melatoniny jest informacją o porze roku.
- Nowozelandzka hatteria ma na szczycie głowy strukturę nazywaną czasem „trzecim okiem”, związaną z odbieraniem światła.
- W szyszynce wraz z wiekiem mogą pojawiać się zwapnienia określane jako „piasek mózgowy”.
- René Descartes uważał szyszynkę za szczególne miejsce łączące ciało i umysł.
- Niewielkie ilości melatoniny występują również w żywności, między innymi w wiśniach, orzechach włoskich, pomidorach i owsie.

Flomma jako element wieczornego rytuału
Osoby tworzące własny, powtarzalny rytuał przed snem mogą również poznać Flommę od Vorwarts Pharma. Jest to suplement diety w płynnej formie, przeznaczony dla dorosłych oraz dzieci od 3 roku życia.
Flomma zawiera Lactium® HD4, hydrolizat białka mleka, oraz witaminę B6. Płynna forma ułatwia dopasowanie porcji do wieku.
Zakres działania składników produktu Flomma obejmuje:
- wsparcie redukcji napięcia emocjonalnego,
- wsparcie odporności na stres,
- wsparcie procesu zasypiania,
- wsparcie jakości snu,
- wsparcie koncentracji uwagi.
Więcej produktów znajdziesz w katalogu Vorwarts Pharma. Wysokiej jakości suplementy diety dla całej rodziny.
FAQ: najczęstsze pytania o melatoninę
Gdzie produkowana jest melatonina?
Melatonina powstaje przede wszystkim w szyszynce, niewielkim gruczole znajdującym się w mózgu. Niewielkie ilości mogą być obecne także w innych tkankach.
O której godzinie wydziela się melatonina?
Jej poziom zaczyna rosnąć wieczorem po zmniejszeniu ilości światła. Najwyższe wartości występują zwykle w środku nocy.
Kiedy poziom melatoniny jest najwyższy?
Nocny szczyt przypada najczęściej na godziny około 2:00-4:00, jednak dokładna pora zależy od indywidualnego rytmu dobowego i zwyczajowej godziny snu.
Czy melatonina jest produkowana w dzień?
W ciągu dnia jej poziom pozostaje niski. Światło jest jednym z głównych sygnałów ograniczających nocne wydzielanie melatoniny.
Dlaczego melatoninę nazywa się hormonem ciemności?
Ponieważ jej naturalne wydzielanie nasila się po zmroku i pozostaje silnie związane z cyklem światło-ciemność.
Co blokuje wydzielanie melatoniny?
Jednym z najważniejszych czynników jest światło wieczorem, szczególnie intensywne światło o dużym udziale barwy niebieskiej. Znaczenie mogą mieć również nieregularne pory snu i późna ekspozycja na ekrany.
Czy kawa wpływa na melatoninę i sen?
Kofeina wypita późno może wpływać na wieczorne zasypianie i rytm snu, dlatego warto zwrócić uwagę nie tylko na ilość kawy, ale również na godzinę ostatniej filiżanki.
Jak naturalnie zwiększyć melatoninę wieczorem?
Najważniejsze jest stworzenie warunków zgodnych z naturalnym rytmem dobowym: światło dzienne rano, mniej intensywnego światła wieczorem, regularne godziny snu oraz ograniczenie ekranów przed położeniem się spać.